Do CERT Polska trafiło w 2024 roku ponad 600 tysięcy zgłoszeń — o 62% więcej niż rok wcześniej — z których zespół zarejestrował ponad 100 tysięcy incydentów cyberbezpieczeństwa, o 29% więcej niż w 2023 roku (komunikat NASK; omówienie na gov.pl). Razem od stanowiska ws. cyfryzacji z 2018 roku konsekwentnie stawia na drugą linię obrony: umiejętność pracy ze źródłami i weryfikowania informacji ma być uczona w szkole, a odporność informacyjna państwa zaczynać się od kompetencji obywatelek i obywateli (stanowisko ws. cyfryzacji, 2018). Techniczna obrona sieci załatwia bowiem tylko połowę problemu: manipulacja informacją omija serwery i mierzy prosto w ludzi, którzy z nich korzystają.
Zalew, który da się zmierzyć
Skalę ekspozycji na fałszywe treści pokazują badania europejskie. W Eurobarometrze przeprowadzonym jesienią 2024 roku wśród 25 863 osób w wieku 16–30 lat we wszystkich państwach UE 76% badanych uznało, że zetknęło się z dezinformacją i fake newsami, a 70% deklarowało pewność, że potrafi dezinformację rozpoznać (Parlament Europejski, Youth Survey 2024). Rozziew między tymi liczbami a praktyką jest znany każdemu, kto widział, jak sprawnie rozchodzą się sfabrykowane cytaty: pewność siebie nie jest tym samym co umiejętność. Właśnie dlatego odpowiedź czysto instytucjonalna — więcej zespołów reagowania, więcej komunikatów prostujących — nie wystarczy, jeśli odbiorcy komunikatów nie mają narzędzi, by odróżnić prostowanie od kolejnej manipulacji.
Praca ze źródłami jako przedmiot szkolny
Punktem wyjścia stanowiska ws. cyfryzacji jest obserwacja o demokratyzacji publikowania: internet zniósł część barier ograniczających szanse na zaistnienie w świecie mediów i dziś praktycznie każdy może zamieszczać w sieci artykuły oraz nagrania dowolnej treści. Ta sama otwartość, która dała głos ludziom pomijanym przez media tradycyjne, obniżyła jednak koszt produkcji fałszu niemal do zera. Dokument diagnozował konsekwencje na długo przed obecną falą zainteresowania: w związku z rosnącym znaczeniem internetu jako źródła wiedzy o świecie i „nasilającej się wojny informacyjnej” przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu musi obejmować także „propagowanie umiejętności poruszania się w gąszczu informacyjnym”. W wynikach wyszukiwarek, zauważa dokument, źródła rzetelne mieszają się z materiałami nieprawdziwymi lub nastawionymi na manipulację, dlatego „nauka weryfikowania napotkanych informacji jest elementem koniecznym do walki z wykluczeniem cyfrowym”.
Program dla szkoły jest w stanowisku zapisany wprost: w programie nauczania ma się znaleźć „nauka pracy ze źródłami, wyszukiwania i weryfikowania informacji” znalezionych w internecie, obok lekcji bezpiecznego korzystania z sieci z naciskiem na cyberprzemoc i ochronę danych wrażliwych. Ważny jest też adresat spoza szkolnego rocznika: zajęcia oswajające z nowymi technologiami w gminnych ośrodkach kultury mają objąć chętne osoby dorosłe i starsze, bo wykluczenie cyfrowe — a z nim podatność na manipulację — nie kończy się na żadnej granicy wieku. O tym, jak szkoła może uczyć krytycznego czytania rzeczywistości także w innych obszarach, pisze serwis Razem dla szkół w tekście o edukacji obywatelskiej i prawach pracowniczych w szkole.
Państwo w tle, obywatele na pierwszym planie
Warstwa państwowa tej polityki jest w programie Razem opisana osobno. Deklaracja programowa z 2025 roku zapowiada ustawę o Polskiej Doktrynie Obronnej, która określi siły i środki wobec zagrożeń „o charakterze konwencjonalnym, hybrydowym, cyfrowym oraz dezinformacyjnym”, a w punkcie 9 tego samego rozdziału — profesjonalne struktury komunikacji strategicznej (STRATCOM), których celem będzie „rzetelne informowanie społeczeństwa, zwalczanie dezinformacji i budowę zaufania społecznego” (Deklaracja programowa 2025, rozdz. 13). Jak te struktury miałyby wyglądać i czego nie załatwią, analizuje serwis o bezpieczeństwie w tekście o STRATCOM i wojnie informacyjnej. Obie warstwy są komplementarne: STRATCOM może prostować manipulacje i monitorować otoczenie informacyjne, ale to, czy sprostowanie zostanie w ogóle przeczytane ze zrozumieniem, rozstrzyga się wcześniej — na lekcji, na której ktoś pierwszy raz sprawdził, skąd pochodzi cytat.
Co proponuje Razem
- Nauka pracy ze źródłami, wyszukiwania i weryfikowania informacji jako element programu nauczania (stanowisko ws. cyfryzacji, 2018).
- Lekcje bezpiecznego korzystania z internetu — cyberprzemoc, ochrona tożsamości i danych wrażliwych, ryzyka anonimowej komunikacji (stanowisko 2018).
- Walka z wykluczeniem cyfrowym dorosłych — systematyczne zajęcia z nowych technologii w gminnych ośrodkach kultury (stanowisko 2018).
- Zagrożenia dezinformacyjne w Polskiej Doktrynie Obronnej i struktury STRATCOM jako państwowe dopełnienie odporności społecznej (Deklaracja programowa 2025, rozdz. 13, pkt 1 i 9).
Pozostałe fronty sporu o sztuczną inteligencję i informację, od rekrutacji po audyt modeli, opisuje hub AI i prawa.